Octreotide

Octreotide bootst endogeen somatostatine na, maar met aanzienlijk grotere potentie en duur. Het heeft brede remmende effecten op de afgifte van groeihormoon en een breed scala aan gastro-intestinale en pancreatische peptide­hormonen.

Werkingsmechanisme

• SSTR2- en SSTR5-agonisme: octreotide bindt aan G-eiwit-gekoppelde somatostatinereceptoren — voornamelijk SSTR2 en in mindere mate SSTR5 — en koppelt via Gαi/o om adenylylcyclase te remmen en via fosfolipase C, waardoor stroomafwaartse calcium- en kaliumstromen worden gemoduleerd.
• Endocriene effecten: krachtige remming van de afgifte van groeihormoon (GH) in de hersenen; onderdrukking van TSH, glucagon, insuline, gastrine, motiline, secretine, VIP en pancreatisch polypeptide.
• Antitumorwerking: bij SSTR2-positieve neuro-endocriene tumoren leidt aanhoudende receptoractivering tot celcyclusstilstand, apoptose en remming van pro-angiogene signalering, met antiproliferatieve effecten die verder gaan dan symptoomcontrole.
• Vasculaire en splanchnische effecten: vermindert de splanchnische bloedstroom, nuttig als aanvulling bij variceale bloeding; effecten op het gladde spierweefsel van het maag-darmkanaal.

Farmacokinetiek

• Absorptie:
  • Subcutaan: volledige absorptie; piekplasmaconcentratie na ongeveer 30 minuten.
  • Oraal (Mycapssa): gepaard met een permeatie-enhancerformulering die intestinale absorptie mogelijk maakt; piekconcentratie na 1,67–2,5 uur; piek ~33% lager dan subcutaan. Voedsel vermindert de orale absorptie met ~90% — innemen op een lege maag.
• Eiwitbinding: ongeveer 65%, voornamelijk aan lipoproteïnen en albumine.
• Verdelingsvolume: ~13,6 L (gezonde vrijwilligers); 18,1–30,4 L na IV.
• Metabolisme: uitgebreid gemetaboliseerd in de lever.
• Halfwaardetijd: subcutaan terminale halfwaardetijd ~1,7 uur; oraal 2,3–2,7 uur; LAR-depot geeft het geneesmiddel wekenlang vrij, wat eenmaandelijkse dosering ondersteunt.
• Uitscheiding: ~32% in de urine (oraal) en 30–40% in de feces; ~11% als onveranderd geneesmiddel in de urine.
• Klaring: totale lichaamsklaring 7–10 L/u.

• Acromegalie: bij patiënten met een ontoereikende respons op chirurgie en/of radiotherapie of voor wie deze ongeschikt zijn. Sandostatin IR en Sandostatin LAR zijn eerstelijns medische therapieën; Mycapssa is goedgekeurd voor langdurig onderhoud bij patiënten die hebben gereageerd op en injecteerbaar octreotide of lanreotide verdragen.
• Symptomatische controle van flushing en diarree bij carcinoïdsyndroom geassocieerd met gemetastaseerde carcinoïdtumoren.
• Symptomatische controle van secretoire diarree bij vasoactief-intestinaal-peptide-secretende tumoren (VIPomen).
• Aanvullend beheer van geselecteerde GEP-NET’s (vaak als langwerkend depot, met antiproliferatieve intentie).
• Off-label gebruik: variceale hemorragie, refractaire diarree (gerelateerd aan chemotherapie, aids of dumping-syndroom), pancreasfistel, chylothorax.

• Overgevoeligheid voor octreotide of voor een van de hulpstoffen.

Zeer vaak (≥1/10): reacties op de injectieplaats (pijn, induratie, erytheem); buikpijn, diarree, misselijkheid, flatulentie; cholelithiasis (asymptomatische galstenen ontstaan bij tot 25% van de patiënten bij langdurige therapie).

Vaak (≥1/100 tot <1/10): hyperglykemie, hypoglykemie (bij insulinoom en tijdens dosisveranderingen), hoofdpijn, duizeligheid, bradycardie, steatorroe, braken, biliair slib, cholecystitis, voorbijgaande verhoging van de leverenzymen, haaruitval, vermoeidheid, vitamine B12-deficiëntie bij langdurig gebruik.

Soms (≥1/1.000 tot <1/100): hypothyreoïdie, schildklierdisfunctie, dyspneu, pancreatitis, hepatitis, geelzucht, overgevoeligheidsreacties, huiduitslag, trombocytopenie.

Zelden (<1/1.000): anafylaxie, QT-verlenging, aritmie, ernstige hepatotoxiciteit.

• Insuline en orale antidiabetica: octreotide verandert de glucosehomeostase — dosisaanpassing van insuline en andere antidiabetica is vaak vereist, in beide richtingen afhankelijk van de uitgangswaarden.
• Ciclosporine: octreotide vermindert de absorptie van ciclosporine — controleer de spiegels.
• Bromocriptine: octreotide verhoogt de biologische beschikbaarheid van bromocriptine.
• CYP3A4-substraten met smalle therapeutische breedte (bijv. kinidine, terfenadine): octreotide kan CYP3A4 remmen — controleer.
• Bètablokkers, calciumantagonisten en middelen voor vocht- en elektrolytenbalans: additieve bradycardie en ritmestoornis — controleer en pas zo nodig aan.
• Bromocriptine, cabergoline, dopamine-agonisten: incidentele additieve effecten in co-therapie bij acromegalie; verder geen significante interactie.

Acromegalie

• Sandostatin (IR) subcutaan: start met 50–100 mcg om de 8 uur; titreer naar de onderhoudsdosis op basis van GH- en IGF-1-spiegels (typisch onderhoud 100–200 mcg driemaal daags; maximum 1,5 mg/dag).
• Sandostatin LAR-depot intramusculair: overschakelen van IR na ten minste 2 weken stabiele respons. Typische dosis 20 mg om de 4 weken; bereik 10–40 mg om de 4 weken op basis van GH/IGF-1 en tolerantie.
• Mycapssa oraal: initieel 40 mg/dag (20 mg tweemaal daags) bij patiënten die reeds onderhouden worden op een injecteerbare somatostatine-analoog; titreer indien nodig tot 80 mg/dag (40 mg tweemaal daags). Innemen op een lege maag — ten minste 1 uur vóór of 2 uur na een maaltijd — met water; niet kauwen of breken.

Carcinoïdsyndroom en VIPomen

• Sandostatin (IR) subcutaan: 100–600 mcg/dag verdeeld over 2–4 doses (carcinoïd); tot 1.000 mcg/dag voor VIPoom. Titreer naar symptoomcontrole.
• Sandostatin LAR-depot intramusculair: 20 mg om de 4 weken na overschakeling van IR; bereik 10–30 mg om de 4 weken.

Variceale bloeding (off-label, IV)

Bolus 50 mcg gevolgd door continue IV-infusie 25–50 mcg/uur gedurende maximaal 5 dagen; naast endoscopische en ondersteunende maatregelen volgens lokale protocollen.

Nierfunctiestoornis

Bij ernstige stoornis die dialyse vereist is de halfwaardetijd ongeveer verdubbeld — verlaag de onderhoudsdosis LAR en titreer voorzichtig.

Leverfunctiestoornis

Verlaag de onderhoudsdosis LAR bij patiënten met levercirrose; IR-dosering blijft over het algemeen ongewijzigd.

Vergeten dosis (LAR)

Toedienen zodra de vergeten dosis wordt opgemerkt en het 4-wekelijkse schema hervatten. Patiënten die IR gebruiken mogen de volgende dosis niet verdubbelen.

Galblaasziekte

Langdurig gebruik van octreotide verhoogt de prevalentie van asymptomatische en symptomatische galstenen aanzienlijk. Een echografie van de galblaas bij baseline wordt aanbevolen vóór de start van langdurige therapie en daarna periodiek (bijv. elke 6–12 maanden).

Glucosestofwisseling

Octreotide remt zowel de insuline- als de glucagonsecretie; het netto-effect op glucose is variabel. Controleer nauwgezet bij start en bij dosisveranderingen, met name bij patiënten met diabetes of een insulinoom.

Schildklierfunctie

TSH en vrij T4 kunnen bij langdurige therapie afnemen; controleer de schildklierfunctie jaarlijks.

Zwangerschap en borstvoeding

• Zwangerschap: beperkte humane gegevens — alleen gebruiken als duidelijk geïndiceerd. Octreotide is in de VS geclassificeerd als zwangerschapscategorie B; overwegen met specialistisch advies.
• Borstvoeding: passage in moedermelk is onbekend; afweging van risico en voordeel vereist.

Ouderen

Geen specifieke dosisaanpassing op grond van leeftijd alleen; controleer de nier- en hartfunctie.

Pediatrisch

Beperkte ervaring buiten geselecteerde congenitale hyperinsulinisme en andere specialistische indicaties; specialistisch toezicht vereist.

Effect op rijvaardigheid

Geen of verwaarloosbare invloed; patiënten dienen voorzichtig te zijn als duizeligheid of slaperigheid optreedt.

• Sandostatin IR-ampullen en flacons: bewaren bij 2–8 °C (koelkast) in de oorspronkelijke verpakking, beschermd tegen licht. Mogen op de gebruiksdag bij kamertemperatuur tot 25 °C worden bewaard; voor korte reizen kunnen ampullen tot 14 dagen vóór gebruik bij kamertemperatuur (beneden 25 °C) worden bewaard.
• Sandostatin LAR-depot: koelkast (2–8 °C). Mag tot 24 uur vóór injectie bij kamertemperatuur (beneden 25 °C) worden bewaard, maar mag niet aan hogere temperaturen worden blootgesteld. Direct na reconstitutie toedienen.
• Mycapssa: bewaren in de oorspronkelijke fles bij kamertemperatuur (15–30 °C); tegen vocht beschermen en excursies boven 30 °C vermijden.

• Sandostatin IR: 5 jaar; Sandostatin LAR: 3 jaar; Mycapssa: 2 jaar. Merkafhankelijk. Niet gebruiken na de op de verpakking vermelde vervaldatum.

Recept vereist (Rx).