BMR-vaccin

Het BMR-vaccin is een gecombineerd levend-verzwakt vaccin dat verzwakte vormen van mazelen-, bof- en rodehondvirus bevat. De vaccinvirussen repliceren in de gastheer en veroorzaken een gemodificeerde, subklinische infectie die immuniteit stimuleert zonder ziekte te veroorzaken. BMR behoort tot de meest succesvolle volksgezondheidsinterventies in de geschiedenis.

Drie ziekten die worden voorkomen

Mazelen — een zeer besmettelijke virusziekte (R₀ 12–18) die koorts, huiduitslag, hoest, loopneus en conjunctivitis veroorzaakt. Complicaties zijn pneumonie, encefalitis en overlijden (1–3 per 1000 gevallen), en de zeldzame en dodelijke late complicatie subacute scleroserende panencefalitis (SSPE).

Bof — virusziekte die pijnlijke zwelling van de speekselklieren veroorzaakt. Complicaties zijn meningitis, encefalitis, orchitis (met mogelijke onvruchtbaarheid), oöforitis, pancreatitis en blijvend gehoorverlies.

Rodehond — meestal mild bij kinderen, maar veroorzaakt ernstig congenitaal rodehondsyndroom (CRS) wanneer het tijdens de zwangerschap wordt opgelopen (met name in het eerste trimester): doofheid, cataract, aangeboren hartafwijkingen, verstandelijke handicap, microcefalie, miskraam of doodgeboorte. Het voorkomen van CRS is het belangrijkste doel van rodehondvaccinatie.

Werkingsmechanisme

De levend-verzwakte vaccinvirussen repliceren op lage niveaus in de ontvanger en veroorzaken een milde of asymptomatische infectie die een robuuste adaptieve immuunrespons opwekt — zowel humoraal (IgG-antilichaamproductie) als cellulair (T-cel-gemedieerd). Antilichamen ontwikkelen zich 2–4 weken na vaccinatie en de bescherming is doorgaans levenslang na een volledige tweedoses-serie.

Werkzaamheid na één dosis: mazelen 93%, bof 78%, rodehond 97%. Werkzaamheid na twee doses: mazelen 97%, bof 88%, rodehond 97%.

Praktijkimpact: mazelen is geëlimineerd in veel landen met hoge vaccinatiedekking; congenitaal rodehondsyndroom is geëlimineerd in Noord- en Zuid-Amerika en verschillende Europese landen; bofuitbraken zijn nu zeldzaam.

Veiligheid: BMR heeft over tientallen jaren en miljoenen doses een uitstekend veiligheidsprofiel. Uitgebreid onderzoek heeft elke koppeling tussen BMR en autisme definitief weerlegd.

Routinematige kindervaccinatie (2-doses-serie):

• Dosis 1 op de leeftijd van 12–15 maanden.
• Dosis 2 op de leeftijd van 4–6 jaar (vóór schoolingang).
• Minimaal interval tussen doses: 4 weken.

Priorix is geregistreerd voor actieve immunisatie vanaf 9 maanden. Zuigelingen die tussen 9 en 12 maanden worden gevaccineerd, moeten in het tweede levensjaar een tweede dosis ontvangen (bij voorkeur binnen 3 maanden na de eerste dosis) vanwege mogelijke interferentie van maternale antilichamen. Veiligheid en werkzaamheid onder 9 maanden zijn niet vastgesteld.

Inhaalvaccinatie: 2 doses met ten minste 4 weken tussenpoos voor niet-gevaccineerde adolescenten en volwassenen, of iedereen geboren na 1957 zonder bewijs van immuniteit.

Hoge-prioriteitsgroepen voor inhaal: gezondheidswerkers, internationale reizigers, studenten, militaire rekruten, niet-zwangere vrouwen in de vruchtbare leeftijd.

Post-expositieprofylaxe: binnen 72 uur na mazelenblootstelling kan BMR de ziekte voorkomen of modificeren (niet effectief voor bof of rodehond na blootstelling).

Uitbraaksettings: zuigelingen van 6–11 maanden mogen worden gevaccineerd, maar de dosis telt niet mee voor de routinematige 2-doses-serie — ze hebben nog steeds 2 doses na de leeftijd van 12 maanden nodig.

Bewijs van immuniteit: 2 gedocumenteerde BMR-doses, laboratoriumbewijs van immuniteit of geboorte vóór 1957 (vermoedelijke immuniteit).

• Ernstige allergische reactie (anafylaxie) op een bestanddeel van het vaccin of op een eerdere dosis.
• Zwangerschap (theoretisch risico voor de foetus).
• Ernstige immuundeficiëntie: primaire immuundeficiëntie, hiv met ernstige immunosuppressie (CD4 <15%), leukemie, lymfoom, actieve chemotherapie, hoge doses systemische corticosteroïden (>2 mg/kg/dag of >20 mg/dag gedurende ≥2 weken), andere immunosuppressieve therapie.
• Familiale voorgeschiedenis van congenitale immuundeficiëntie tenzij de immuuncompetentie bij de ontvanger is bevestigd.
• Actieve onbehandelde tuberculose.

Stel vaccinatie uit bij matige tot ernstige acute ziekte, recente toediening van immunoglobuline of bloedproduct (uitstel 3–11 maanden afhankelijk van product) of ernstige trombocytopenie na een eerdere dosis.

Geen contra-indicaties: hiv met adequate immuunfunctie, milde ziekte, antibioticumallergie, contactdermatitis voor neomycine, tuberculinehuidtest, borstvoeding, immuungecompromitteerd huisgenotencontact, lage-dosis of topicale corticosteroïden.

Eierallergie: Priorix wordt geproduceerd in kippenembryocelkweken en kan sporen eiwit van eieren bevatten. Personen met een voorgeschiedenis van anafylaxie na inname van eieren moeten met de grootste voorzichtigheid worden gevaccineerd met geschikte behandeling voor anafylaxie binnen handbereik. Routinematig eierallergische personen zonder anafylactische voorgeschiedenis kunnen veilig worden gevaccineerd.

Waarschuwingen voor hulpstoffen: Priorix bevat 334 µg fenylalanine per dosis — schadelijk voor personen met fenylketonurie (PKU). Het bevat ook 6,5 ng para-aminobenzoëzuur, dat allergische (mogelijk vertraagde) reacties en uitzonderlijk bronchospasme kan veroorzaken.

De meeste reacties zijn mild en treden doorgaans 7–12 dagen na vaccinatie op, wanneer vaccinvirussen zich repliceren.

Zeer vaak (>10%): pijn/roodheid/zwelling op de injectieplaats; koorts (dagen 7–12); milde mazelen- of rodehondachtige huiduitslag (dagen 7–14, niet besmettelijk).

Vaak (1–10%): induratie op de injectieplaats, symptomen van de bovenste luchtwegen, zwelling van de parotis/speekselklier, diarree, braken, prikkelbaarheid.

Soms (0,1–1%): febriele convulsies (dagen 7–10, benigne, geen langetermijneffecten), artralgie (komt vaker voor bij adolescenten en volwassenen), voorbijgaande artritis (komt vaker voor bij postpuberale vrouwen), lymfadenopathie, milde voorbijgaande trombocytopenie.

Zelden (<0,1%): hoge koorts (>39,5 °C); anafylaxie (~1 per miljoen doses); immuuntrombocytopenische purpura (1 per 30.000–40.000 doses, doorgaans voorbijgaand); convulsies anders dan febriel.

Zeer zelden: encefalitis (~1 per miljoen doses; lager dan het achtergrondcijfer, causaliteit onduidelijk); aseptische meningitis (extreem zelden met de huidige vaccinstammen).

Geen associatie met: autisme, inflammatoire darmziekte, diabetes, multiple sclerose of chronische ziekten — uitgebreid bestudeerd en definitief weerlegd.

• Immunoglobuline en bloedproducten: kunnen de vaccinrespons verstoren. Na BMR 2 weken wachten voordat immunoglobuline wordt gegeven. Vóór BMR 3–11 maanden wachten na immunoglobuline (afhankelijk van de dosis).
• Immunosuppressieve therapie: gecontra-indiceerd tijdens hoog-gedoseerde immunosuppressie. Na chemotherapie 3–6 maanden wachten. Na hoog-gedoseerde corticosteroïden 1 maand wachten.
• Tuberculinehuidtest (TST): BMR kan de TST-reactiviteit tijdelijk onderdrukken. TST op dezelfde dag toedienen als BMR of 4–6 weken wachten. IGRA-bloedtesten worden niet beïnvloed.
• Salicylaten: gedurende 6 weken na BMR vermijden (theoretische zorg over Reye-syndroom, hoewel niet gedocumenteerd).

Reconstitutie

Het vaccin wordt geleverd als gelyofiliseerd poeder met oplosmiddel. Voeg het oplosmiddel toe aan de flacon met poeder, meng zachtjes tot volledig opgelost, neem de volledige 0,5 mL op en gebruik direct. De gereconstitueerde oplossing moet helder tot licht opalescent en perzikkleurig zijn. Wegwerpen indien verkleurd, partikelhoudend of niet binnen 8 uur gebruikt.

Route en injectieplaats

Subcutane injectie heeft de voorkeur; intramusculair is aanvaardbaar.

• Kinderen <12 maanden: anterolaterale dij.
• Kinderen ≥12 maanden en volwassenen: deltoideusregio of anterolaterale dij.

Gelijktijdige toediening

Kan gelijktijdig worden gegeven met de meeste andere aanbevolen kindervaccins (DTaP/Tdap, IPV, Hib, hepatitis A en B, varicella, pneumokokken, meningokokken, HPV, oraal rotavirus). Indien niet gelijktijdig gegeven, ten minste 4 weken wachten tussen levend-virale vaccins.

Zwangerschap en anticonceptie

Bevestig vóór vaccinatie dat de patiënt niet zwanger is (testen bij twijfel). Adviseer over anticonceptie. Vermijd zwangerschap gedurende 1 maand na vaccinatie. Onbedoelde vaccinatie tijdens zwangerschap: geen interventie nodig; risico is theoretisch en er zijn geen gedocumenteerde gevallen van CRS door vaccinvirus.

Borstvoeding

Veilig om moeders die borstvoeding geven te vaccineren. Vaccinvirus kan in moedermelk worden uitgescheiden, maar is niet schadelijk voor de zuigeling.

Reactie op uitbraken

Zuigelingen van 6–11 maanden mogen tijdens uitbraken worden gevaccineerd; de dosis telt niet mee voor de routinematige serie — hervaccineer bij ≥12 maanden en opnieuw bij 4–6 jaar. De tweede routinedosis mag tijdens uitbraken al 28 dagen na de eerste dosis worden gegeven.

Reizen

Zuigelingen van 6–11 maanden die internationaal naar hoogrisicogebieden reizen, mogen vóór de reis worden gevaccineerd en daarna routinematig opnieuw worden gevaccineerd. Niet-gevaccineerde volwassenen dienen vóór internationale reizen 2 doses te hebben gehad.

Gezondheidswerkers

Moeten 2 gedocumenteerde BMR-doses hebben of laboratoriumbewijs van immuniteit.

• Gelyofiliseerd poeder: bewaren bij 2–8 °C in de oorspronkelijke verpakking, beschermd tegen licht. Niet invriezen.
• Oplosmiddel: bewaren bij 2–8 °C of kamertemperatuur. Niet invriezen.
• Na reconstitutie: direct gebruiken (voorkeur). Mag tot 8 uur worden bewaard bij 2–8 °C, beschermd tegen licht. Wegwerpen na 8 uur.

Handhaaf de koudeketen tijdens transport met geïsoleerde containers met ijspakketten en continue temperatuurbewaking.

2 jaar bij bewaring bij 2–8 °C. Niet gebruiken na de vervaldatum.

Recept vereist. Beschikbaar in pediatrische klinieken, zorginstellingen en vaccinatiecentra. Moet worden toegediend door gekwalificeerde zorgverleners.