Akarboza

Akarboza jest złożonym oligosacharydem, który kompetycyjnie hamuje jelitowe enzymy alfa-glukozydazy. Działa na poposiłkowe wahania glikemii i stanowi unikalny mechanizm w leczeniu cukrzycy typu 2.

Mechanizm działania

Akarboza odwracalnie hamuje enzymy alfa-glukozydazy w rąbku szczoteczkowym jelita cienkiego. Jej siła hamująca przebiega w następującej kolejności: glukoamylaza > sacharaza > maltaza > izomaltaza. Enzymy te rozkładają węglowodany złożone do prostych cukrów; ich zahamowanie spowalnia trawienie węglowodanów złożonych i opóźnia wchłanianie glukozy.

• Zmniejsza hiperglikemię poposiłkową poprzez wygładzenie szczytów glikemii po posiłkach.
• Nie stymuluje wydzielania insuliny, a zatem nie wywołuje hipoglikemii w monoterapii.
• Umiarkowanie poprawia wrażliwość na insulinę i profil lipidowy.
• Neutralna względem masy ciała.

Farmakokinetyka

Akarboza została zaprojektowana do działania miejscowego w przewodzie pokarmowym; jej ekspozycja ogólnoustrojowa jest celowo minimalna.

• Biodostępność (lek macierzysty): mniej niż 1–2% podanej dawki jest wchłaniane jako nienaruszona akarboza. Jednak około 35% całkowitej radioaktywności z dawki znakowanej izotopem jest wchłaniane w ciągu 96 godzin — co odzwierciedla wchłonięte produkty rozkładu i metabolity. Szczyt radioaktywności w osoczu występuje po 14–24 godzinach, odzwierciedlając czas potrzebny na metabolizm mikrobiologiczny w jelicie i późniejsze wchłanianie metabolitów.
• Objętość dystrybucji: nie dotyczy (działanie głównie miejscowe w przewodzie pokarmowym).
• Wiązanie z białkami: znikome dla leku macierzystego.
• Metabolizm: rozkładany przez bakterie jelitowe i enzymy trawienne (w tym jelitowe glukozydazy) na ponad 13 metabolitów, głównie metylowanych, siarczanowanych i koniugatów glukuronidowych. Ta transformacja metaboliczna zachodzi w jelicie przed wchłonięciem.
• Okres półtrwania: około 2 godziny (osoczowy okres półtrwania frakcji wchłoniętych metabolitów).
• Klirens: nerkowa eliminacja wchłoniętych metabolitów.
• Wydalanie: około 50% podanej dawki jest wydalane z kałem w ciągu 96 godzin (głównie jako niewchłonięty lek macierzysty); około 34% dawki jest wydalane przez nerki w postaci metabolitów.

Efekt farmakologiczny zależy całkowicie od obecności węglowodanów w posiłku — nie ma klinicznie istotnego efektu na czczo. Maksymalny efekt występuje, gdy akarboza jest obecna na początku trawienia.

• Redukcja HbA1c: 0,5–0,8% od wartości wyjściowej; większy efekt u pacjentów z wyższą wyjściową HbA1c.
• Glikemia poposiłkowa: istotne zmniejszenie wahań glikemii (30–40 mg/dL).
• Glikemia na czczo: umiarkowane zmniejszenie (10–20 mg/dL).
• Badanie STOP-NIDDM: 49% redukcja progresji z upośledzonej tolerancji glukozy do cukrzycy typu 2; 49% redukcja zdarzeń sercowo-naczyniowych; 34% redukcja nowo rozpoznanego nadciśnienia.
• Wpływ na masę ciała: neutralność lub umiarkowane zmniejszenie masy ciała.

• Cukrzyca typu 2 w monoterapii jako uzupełnienie diety lub w skojarzeniu z innymi doustnymi lekami przeciwcukrzycowymi (metformina, sulfonylomoczniki, tiazolidynediony, inhibitory DPP-4, inhibitory SGLT2, agoniści receptora GLP-1) lub insuliną.
• Stan przedcukrzycowy / upośledzona tolerancja glukozy (w niektórych regionach): zapobieganie progresji do cukrzycy typu 2.
• Szczególnie przydatna u pacjentów z dominującym poposiłkowym wzrostem glikemii.

• Nadwrażliwość na akarbozę lub którąkolwiek z substancji pomocniczych.
• Przewlekłe zaburzenia jelitowe związane z wyraźnymi zaburzeniami trawienia lub wchłaniania, nieswoiste choroby zapalne jelit (choroba Leśniowskiego-Crohna, wrzodziejące zapalenie jelita grubego), owrzodzenia okrężnicy lub częściowa niedrożność jelit (lub predyspozycja do niej).
• Stany, które mogą ulec pogorszeniu z powodu zwiększonego wytwarzania gazów jelitowych (zespół Roemhelda, duże przepukliny, zwężenia jelit).
• Ciężkie zaburzenia czynności nerek (kreatynina w surowicy >2 mg/dL lub eGFR <25 mL/min).
• Ciężkie zaburzenia czynności wątroby (marskość).
• Cukrzycowa kwasica ketonowa.
• Ciąża i karmienie piersią.

Stosowanie nie jest zalecane u dzieci i młodzieży poniżej 18. roku życia ze względu na ograniczone dane.

Bardzo częste (>10%) — zależne od dawki i wynikające z fermentacji niestrawionych węglowodanów w okrężnicy: wzdęcia (najczęstsze, do 74%), wzdęcie brzucha, biegunka, ból lub dyskomfort w jamie brzusznej, przelewania jelitowe (kruczenia). Zazwyczaj ustępują wraz z kontynuacją leczenia.

Częste (1–10%): nudności, luźne stolce, zwiększone gazy jelitowe.

Rzadkie (<0,1%): zwiększenie aktywności enzymów wątrobowych (przemijające, zwykle bezobjawowe), zapalenie wątroby, żółtaczka, ciężkie reakcje alergiczne, obrzęki, niedrożność lub podniedrożność jelit u predysponowanych pacjentów.

Bardzo rzadkie: trombocytopenia.

Działania niepożądane są najbardziej nasilone na początku leczenia i przy posiłkach bogatych w węglowodany; można je zminimalizować przez powolne zwiększanie dawki i modyfikację diety.

• Jelitowe substancje adsorbujące (np. węgiel): unikać jednoczesnego stosowania — zmniejsza skuteczność akarbozy.
• Enzymy trawienne (np. amylaza, pankreatyna): osłabiają działanie akarbozy.
• Digoksyna: może zmniejszać wchłanianie digoksyny — monitorować stężenia.
• Insulina, sulfonylomoczniki, glinidy: zwiększone ryzyko hipoglikemii w skojarzeniu.

Krytyczna uwaga dotycząca postępowania w hipoglikemii: gdy akarboza jest stosowana z insuliną lub lekami stymulującymi wydzielanie insuliny, hipoglikemię należy leczyć glukozą (dekstrozą), a nie cukrem stołowym (sacharozą) — akarboza blokuje rozkład sacharozy w jelicie. Iniekcja glukagonu pozostaje skuteczna. Wszyscy pracownicy służby zdrowia powinni być poinformowani o stosowaniu akarbozy.

Akarbozę należy przyjmować z pierwszym kęsem każdego głównego posiłku, aby była skuteczna. Przyjęta przed lub po posiłku znacznie traci skuteczność. Tabletki można połykać w całości popijając płynem lub żuć z pierwszym kęsem posiłku.

Dorośli

• Dawka początkowa: 50 mg raz na dobę z posiłkiem wieczornym lub 50 mg dwa/trzy razy na dobę z głównymi posiłkami.
• Zwiększanie dawki: zwiększać stopniowo co 4–8 tygodni na podstawie 1-godzinnej glikemii poposiłkowej i tolerancji ze strony przewodu pokarmowego. Typowa progresja: 50 mg raz na dobę → 50 mg dwa razy na dobę → 50 mg trzy razy na dobę → 100 mg trzy razy na dobę.
• Dawka podtrzymująca: zwykle 50 mg trzy razy na dobę.
• Dawka maksymalna: 100 mg trzy razy na dobę; dla pacjentów o masie ciała poniżej 60 kg maksymalna dawka wynosi 50 mg trzy razy na dobę.

Szczególne populacje

• Osoby w podeszłym wieku: nie jest wymagane dostosowanie dawki, ale stosować mniejsze dawki w przypadku zwiększonej wrażliwości ze strony przewodu pokarmowego.
• Zaburzenia czynności nerek: łagodne–umiarkowane, bez dostosowania; ciężkie (eGFR <25 mL/min lub kreatynina >2 mg/dL), przeciwwskazane.
• Zaburzenia czynności wątroby: łagodne, stosować z ostrożnością i monitorować czynność wątroby; umiarkowane–ciężkie, przeciwwskazane.

Pominięta dawka

Przyjąć z kolejnym posiłkiem. Nie przyjmować między posiłkami ani przed snem — akarboza jest nieskuteczna bez pokarmu. Nie podwajać dawki.

Monitorowanie czynności wątroby

Monitorować enzymy wątrobowe (ALT, AST) przed rozpoczęciem terapii i po 3, 6 oraz 12 miesiącach w pierwszym roku, następnie corocznie, jeśli stabilne. Monitorować częściej w przypadku wyjściowo nieprawidłowej czynności wątroby lub przy zwiększaniu dawki. Odstawić, jeśli ALT/AST przekraczają 3-krotnie górną granicę normy lub pojawią się objawy dysfunkcji wątroby.

Dieta i styl życia

Utrzymywać stałe spożycie węglowodanów. Skuteczność zależy od zawartości węglowodanów w diecie; posiłki ubogowęglowodanowe powodują minimalne efekty żołądkowo-jelitowe, ale także minimalny efekt obniżenia glikemii.

Ciąża i karmienie piersią

Przeciwwskazana w ciąży (insulina jest preferowana w cukrzycy ciążowej) oraz podczas karmienia piersią (przenikanie do mleka matki nie zostało ustalone).

Wpływ na prowadzenie pojazdów

Sama w sobie nie wpływa na zdolność prowadzenia pojazdów ani obsługi maszyn. W skojarzeniu z insuliną lub sulfonylomocznikami pacjenci powinni być świadomi ryzyka hipoglikemii.

Przechowywać w temperaturze poniżej 25°C w oryginalnym opakowaniu w celu ochrony przed wilgocią. Trzymać w suchym miejscu i poza zasięgiem dzieci.

3 lata. Nie stosować po upływie daty ważności.

Wymagana recepta.