Leki biopodobne i oryginalne leki biologiczne: na czym polega różnica i co należy wskazać

Czym jest lek biologiczny

Lek biologiczny to lek, którego substancja czynna jest wytwarzana przez żywe komórki, a nie w drodze syntezy chemicznej. Do tej grupy należą przeciwciała monoklonalne, takie jak adalimumab, infliksymab i bewacyzumab, insuliny oraz inne białka terapeutyczne. Ponieważ są to duże, złożone cząsteczki powstające w procesie biologicznym, żadne dwie serie nie są idealnie identyczne, nawet u tego samego producenta, a sam proces wytwarzania jest częścią tego, co definiuje produkt.

Czym jest lek biopodobny i dlaczego nie jest lekiem generycznym

Lek generyczny to dokładna chemiczna kopia leku małocząsteczkowego, takiego jak metformina: substancja czynna jest identyczna atom po atomie, a dopuszczenie opiera się głównie na wykazaniu, że lek generyczny wchłania się w taki sam sposób.

Lek biopodobny to coś innego. Jest to lek biologiczny wysoce podobny do już dopuszczonego produktu referencyjnego, czyli leku oryginalnego, pod względem struktury, aktywności biologicznej, bezpieczeństwa i skuteczności. Ponieważ leku biologicznego nie da się skopiować dokładnie, wytwórca leku biopodobnego musi wykazać w rozbudowanym badaniu porównywalności, że wszelkie różnice między oboma produktami nie mają klinicznie istotnego znaczenia. Badanie to obejmuje szczegółową charakterystykę analityczną, testy funkcjonalne, badania farmakokinetyczne i farmakodynamiczne oraz zwykle porównawcze badanie kliniczne w czułym wskazaniu.

Jak EMA dopuszcza lek biopodobny

W Unii Europejskiej leki biopodobne są oceniane centralnie przez Europejską Agencję Leków. Ocena opiera się na porównaniu: pytanie nie brzmi, czy lek działa w ujęciu bezwzględnym, co produkt referencyjny już wykazał, lecz czy lek biopodobny odpowiada mu na tyle ściśle, że istniejące dowody dla produktu referencyjnego mają do niego zastosowanie. Tam, gdzie podobieństwo zostało wykazane, lek biopodobny może zostać dopuszczony we wskazaniach produktu referencyjnego, w tym we wskazaniach, których nie badano w jego własnym badaniu klinicznym. Nazywa się to ekstrapolacją i jest uzasadnione wspólnym mechanizmem działania.

Pierwszy lek biopodobny został dopuszczony w UE w 2006 roku. Od tego czasu dopuszczono leki biopodobne adalimumabu, infliksymabu, bewacyzumabu, trastuzumabu, rytuksymabu, insulin i kilku innych leków biologicznych, a profil bezpieczeństwa tej klasy w tym okresie stanowi podstawę opisanego poniżej oświadczenia o zamienności.

Zamienność i substytucja

Dwa pojęcia często się myli. Zamienność to naukowa ocena, że jeden produkt może być stosowany zamiast drugiego z takim samym efektem klinicznym, w tym przy przestawieniu pacjenta z jednego na drugi. Substytucja to praktyka wydawania przez farmaceutę produktu innego niż wskazany na recepcie.

We wrześniu 2022 roku EMA i Heads of Medicines Agencies opublikowały wspólne oświadczenie, że leki biopodobne dopuszczone w UE są zamienne ze swoim produktem referencyjnym oraz z innymi lekami biopodobnymi tego samego produktu referencyjnego. To, czy farmaceuci mogą automatycznie zastępować jeden produkt innym, pozostaje decyzją krajową: niektóre kraje na to pozwalają, niektóre wymagają zgody lekarza przepisującego, a poza UE zasady są jeszcze inne. Recepty na leki biologiczne są więc często wystawiane na nazwę handlową, a zmiana między produktami jest decyzją lekarza przepisującego.

Nazewnictwo: INN plus nazwa handlowa

Każdy lek biologiczny ma międzynarodową nazwę niezastrzeżoną, INN, która identyfikuje substancję czynną: adalimumab, infliksymab, bewacyzumab, insulina lispro. Lek oryginalny i każdy lek biopodobny mają tę nazwę wspólną. Każdy produkt nosi ponadto własną nazwę handlową, a w przypadku leków do wstrzykiwań ma własny wstrzykiwacz lub strzykawkę. Zapytanie podające tylko INN jest niejednoznaczne; zapytanie podające nazwę handlową identyfikuje dokładny produkt.

Przykłady z katalogu

Adalimumab. Lekiem oryginalnym jest Humira (AbbVie). Do leków biopodobnych dopuszczonych w UE lub USA należą Amgevita/Amjevita (Amgen), Cyltezo (Boehringer Ingelheim), Hyrimoz (Sandoz), Hulio i Idacio (Fresenius Kabi), Hadlima i Imraldi (Samsung Bioepis), Yuflyma (Celltrion), Abrilada (Pfizer), Simlandi (Alvotech) oraz Yusimry (Coherus). Różnią się one systemem podania, stężeniem oraz obecnością buforu cytrynianowego, który niektórzy pacjenci odczuwają jako bolesny, dlatego postać ma równie duże znaczenie jak nazwa.

Infliksymab. Lekiem oryginalnym jest Remicade (Janssen). Do leków biopodobnych należą Inflectra/Remsima (Celltrion), Flixabi/Renflexis (Samsung Bioepis), Zessly (Sandoz) i Avsola (Amgen). Infliksymab podaje się we wlewie dożylnym w klinice; istnieje również podskórna postać leku Remsima.

Bewacyzumab. Lekiem oryginalnym jest Avastin (Roche). Dopuszczono szereg leków biopodobnych, między innymi Mvasi, Zirabev, Aybintio, Alymsys, Abevmy, Oyavas i Vegzelma.

Insulina lispro. Lekiem oryginalnym jest Humalog (Eli Lilly). Admelog (Sanofi) to biopodobna insulina lispro; Lyumjev to szybciej działająca postać od producenta leku oryginalnego i nie jest lekiem biopodobnym.

Co wskazać, składając zapytanie o lek biologiczny

Aby otrzymać dokładnie ten produkt, który zamierzył lekarz przepisujący, zapytanie powinno zawierać:

1. substancję czynną (INN) i nazwę handlową;
2. moc i postać, na przykład fabrycznie napełniony wstrzykiwacz 40 mg lub fiolkę 100 mg;
3. ilość i planowany okres leczenia;
4. kraj przeznaczenia, ponieważ produkty tam dopuszczone i zasady substytucji się różnią.

Na każdy lek biologiczny z naszego katalogu wymagana jest ważna recepta, a przepisy kraju przeznaczenia dotyczące recept i importu są weryfikowane, zanim cokolwiek zostanie wysłane. Wszystkie te produkty są lekami wymagającymi łańcucha chłodniczego; temperatura przechowywania i dopuszczalny okres w temperaturze pokojowej każdego z nich są podane na jego stronie leku.