Agoniści receptora GLP-1 i tirzepatyd: przegląd klasy

Czym są leki inkretynowe

Po posiłku jelito uwalnia hormony zwane inkretynami, przede wszystkim GLP-1 (glukagonopodobny peptyd-1) i GIP (glukozozależny polipeptyd insulinotropowy). Sygnalizują one trzustce, aby uwalniała insulinę, gdy stężenie glukozy jest wysokie, hamują glukagon, spowalniają opróżnianie żołądka i działają na ośrodki apetytu w mózgu. Naturalny GLP-1 jest rozkładany w ciągu minut. Leki opisane w tym przewodniku to zmodyfikowane wersje, które są odporne na ten rozkład i pozostają aktywne przez dzień lub, w większości przypadków, przez tydzień.

Cztery leki

Substancja czynna	Klasa	Nazwy handlowe	Dawkowanie
Semaglutyd	Agonista receptora GLP-1	Ozempic, Wegovy (wstrzyknięcie); Rybelsus (tabletka)	Raz w tygodniu (wstrzyknięcie); raz dziennie (tabletka)
Liraglutyd	Agonista receptora GLP-1	Victoza, Saxenda; Xultophy (z insuliną degludec)	Raz dziennie
Dulaglutyd	Agonista receptora GLP-1	Trulicity	Raz w tygodniu
Tirzepatyd	Podwójny koagonista receptorów GIP/GLP-1	Mounjaro, Zepbound	Raz w tygodniu

Semaglutyd, liraglutyd i dulaglutyd działają wyłącznie na receptor GLP-1. Tirzepatyd aktywuje zarówno receptor GLP-1, jak i receptor GIP, dlatego nazywa się go koagonistą, a nie agonistą receptora GLP-1; zalicza się go do tej klasy, ponieważ jego mechanizm działania, schemat dawkowania i ostrzeżenia tak ściśle się pokrywają.

W jakich wskazaniach są dopuszczone

Zatwierdzone wskazania różnią się w zależności od produktu i kraju i były w ostatnich latach kilkakrotnie rozszerzane. W zarysie:

• Cukrzyca typu 2: wszystkie cztery są dopuszczone do poprawy kontroli glikemii u dorosłych z cukrzycą typu 2, jako uzupełnienie diety i wysiłku fizycznego, w monoterapii lub w skojarzeniu z innymi lekami obniżającymi stężenie glukozy.
• Przewlekła kontrola masy ciała: semaglutyd (jako Wegovy), liraglutyd (jako Saxenda) i tirzepatyd (jako Zepbound w USA, Mounjaro w UE) są dopuszczone jako uzupełnienie diety i aktywności fizycznej u dorosłych z otyłością lub z nadwagą i chorobą związaną z masą ciała; niektóre są dopuszczone także u młodzieży.
• Zmniejszenie ryzyka sercowo-naczyniowego: semaglutyd, liraglutyd i dulaglutyd mają wskazania do zmniejszania ryzyka poważnych zdarzeń sercowo-naczyniowych w określonych grupach pacjentów.
• Dalsze wskazania semaglutydu obejmują przewlekłą chorobę nerek w cukrzycy typu 2 oraz, od 2025 roku, stłuszczeniowe zapalenie wątroby związane z dysfunkcją metaboliczną (MASH). Tirzepatyd jest dodatkowo dopuszczony w USA w obturacyjnym bezdechu sennym u dorosłych z otyłością.

Strona leku każdego produktu wymienia szczegółowo aktualne wskazania wraz ze źródłem i datą ostatniej weryfikacji.

Jak się je stosuje

Wszystkie cztery produkty do wstrzykiwań są dostarczane w fabrycznie napełnionych wstrzykiwaczach do wstrzyknięć podskórnych w brzuch, udo lub ramię. Leczenie rozpoczyna się od małej dawki, która sama w sobie nie jest terapeutyczna, i zwiększa się ją stopniowo co kilka tygodni, aby układ pokarmowy mógł się przyzwyczaić; schematy zwiększania dawki są podane w informacji o produkcie i różnią się między produktami stosowanymi w cukrzycy a produktami do kontroli masy ciała. Rybelsus, doustną postać semaglutydu, przyjmuje się raz dziennie na czczo, popijając niewielką ilością wody, co najmniej 30 minut przed pierwszym posiłkiem, napojem lub innym lekiem danego dnia.

Przechowywanie i wysyłka

Nieotwarte wstrzykiwacze przechowuje się w temperaturze 2–8 °C i wysyła w warunkach łańcucha chłodniczego. Po rozpoczęciu stosowania wstrzykiwacza informacja o produkcie dopuszcza ograniczony okres w temperaturze pokojowej: dla semaglutydu 4 do 6 tygodni poniżej 30 °C w zależności od postaci, dla liraglutydu 30 dni w temperaturze do 30 °C, dla dulaglutydu 14 dni poniżej 30 °C, a dla tirzepatydu 21 dni poniżej 30 °C. Wstrzykiwaczy nie wolno zamrażać i należy je przechowywać z nałożoną nasadką, aby chronić je przed światłem. Tabletki Rybelsus przechowuje się w temperaturze pokojowej w oryginalnym blistrze.

Działania niepożądane i ostrzeżenia wspólne dla klasy

Najczęstsze działania niepożądane dotyczą przewodu pokarmowego: nudności, biegunka, wymioty, zaparcia i ból brzucha. Są one zwykle łagodne do umiarkowanych, występują najczęściej podczas zwiększania dawki i z czasem zwykle słabną. Inne działania wymienione w informacji o produkcie obejmują zmniejszenie apetytu, ból głowy, zmęczenie, reakcje w miejscu wstrzyknięcia, kamicę żółciową i niewielkie przyspieszenie czynności serca. Same w sobie leki te rzadko powodują hipoglikemię, ale ryzyko rośnie przy skojarzeniu z insuliną lub pochodną sulfonylomocznika i dawka tych leków może wymagać dostosowania.

Ostrzeżenia dotyczące całej klasy obejmują ostre zapalenie trzustki, którego podejrzenie wymaga odstawienia leku; choroby pęcherzyka żółciowego, częstsze przy znacznej utracie masy ciała; oraz przejściowe nasilenie retinopatii cukrzycowej przy szybkiej poprawie kontroli glikemii, co wymaga ostrożności u pacjentów z istniejącą chorobą oczu. Informacja o produkcie odradza stosowanie w ciąży i w okresie karmienia piersią. Ponieważ agoniści receptora GLP-1 wywoływali guzy z komórek C tarczycy w badaniach na gryzoniach, rak rdzeniasty tarczycy lub zespół mnogiej gruczolakowatości wewnątrzwydzielniczej typu 2 w wywiadzie własnym lub rodzinnym jest w niektórych jurysdykcjach przeciwwskazaniem, a w innych ostrzeżeniem.

Produkty recepturowe i postacie soli

W 2023 roku amerykańska Agencja ds. Żywności i Leków (FDA) ostrzegła, po zgłoszeniach zdarzeń niepożądanych, przed recepturowymi produktami z semaglutydem, zaznaczając, że dla postaci soli, takich jak semaglutyd sodowy czy octan semaglutydu, nie wykazano bezpieczeństwa ani skuteczności. Tylko gotowe produkty od uprawnionych wytwórców dysponują podsumowanymi powyżej dowodami i tylko takie są obsługiwane w ramach naszej usługi.

Recepta i pozyskiwanie

Wszystkie cztery leki są wydawane wyłącznie na receptę. Wymagana jest ważna recepta wystawiona przez licencjonowanego lekarza, a przepisy kraju przeznaczenia dotyczące leków na receptę są weryfikowane przed wysyłką. Ponieważ istnieje kilka marek każdej substancji, a zatwierdzone wskazania się między nimi różnią, zapytanie powinno zawierać substancję czynną, nazwę handlową, moc i liczbę wstrzykiwaczy.